Stres wróg, czy przyjaciel

Stres wróg czy przyjaciel?


Czym jest stres?

Istnieje mnóstwo czynników powodujących zaburzenia równowagi w organizmie i sprzyjających powstawaniu stanów chorobowych. Starożytni lekarze wymieniali siedem wiodących czynników psychogennych: gniew, niepokój, smutek, poczucie beznadziejności, tęsknotę, strach i przerażenie. Jeżeli wszystkie siedem podanych odmian stanów psychicznych pojawia się dość rzadko i w niewielkim stopniu to nie muszą one jeszcze wywoływać choroby. Lecz za każdym razem, kiedy nasze negatywne emocje przechodzą określoną granicę- te czynniki mają wpływ na każdą funkcję organizmu, powodując ich zaburzenie i pojawienie się procesu chorobowego. Bezwzględnie do najbardziej niebezpiecznego z czynników należy także stres.

„Stres” bardzo często słyszane słowo. Lekarze informują, że ludzie są bardziej zestresowani, często słyszymy, że ktoś żyje w ciągłym stresie, miał bardzo stresujący dzień. A czym tak naprawdę jest stres? Niestety nie ma jednej wyczerpującej odpowiedzi na to pytanie. Najczęściej stres definiuje się jako reakcję organizmu na zmiany, niebezpieczeństwo, bodźce itd. Kanadyjski fizjolog Hans Selve zdefiniował stres jako: „ nietypową reakcję organizmu na żądania stawiane mu przez środowisko”. Stres zdecydowanie częściej bywa kojarzony, słusznie zresztą z czymś negatywnym, ale zanim zajmę się jego negatywnymi aspektami, warto wspomnieć, że stres pełni także funkcje pozytywne. Należą do nich: mobilizacja do działania, zwiększona energia, motywacja.


Przyczyny stresu

Przyczyn stresu jest bardzo wiele. Współczesne środowisko, kultura bardzo sprzyjają rozwojowi sytuacji stresowych. Przyczyny stresu można podzielić na kilka grup:
   - Związane z wykonywaniem pracy, nauką ( zbyt trudne zadania wymagające ogromnej kompetencji, długi wysiłek fizyczny, równoległe wykonywanie kilku zadań, zbyt wiele obowiązków, ustawiczny pospiech, zabieranie pracy do domu, rywalizacja, wypowiedzenie pracy, starcia z szefem, zmiana zawodu, itd.)
  - Związane z pełnioną rolą społeczną ( rola pracującej mamy, odpowiedzialność za rodzinę, dzieci, współpracowników, dylematy moralne itd.)
  - Wynikające z kontaktów z ludźmi ( konflikty, kłótnie, kompromisy, lęki przed oceną, konieczność współpracy, itd.)
  - Związane z fizycznymi warunkami życia ( hałas, brak przestrzeni, kontakt z rzeczami bądź ludźmi wywołującymi wstręt itd.)
  - Związane z wydarzeniami losowymi ( choroba, śmierć bliskiej osoby, klęski żywiołowe, wypadki, katastrofy, włamanie, itp.) 

Reakcje człowieka na stres

Każdy człowiek reaguje na stres na poziomie: fizycznym czyli cielesnym oraz psychicznym.

Na tę pierwszą składa się reakcja fizjologiczna organizmu. Jest ona automatyczna i nie mamy nad nią świadomej kontroli. Podlega regulacji autonomicznego układu nerwowego, który reguluje czynności narządów wewnętrznych organizmu. Oddychanie staje się szybsze i głębsze, rozszerzają się oskrzela, wzrasta tempo pracy serca, naczynia krwionośne się zwężają, rośnie ciśnienie krwi, rozszerzają się źrenice, szpik kostny produkuje więcej białych ciałek do zwalczania możliwej infekcji, wątroba uwalnia glukozę, żeby organizm miał do dyspozycji więcej energii, wydziela się adrenalina oraz różne inne hormony. Jednocześnie wstrzymane są funkcje organizmu nie związane z przygotowaniem do krytycznej sytuacji, jak np. trawienie. Napięcie mięśni przewodu pokarmowego spada, gruczoły trawienne zaprzestają wydzielania, czynności trawienia i wydzielania ulegają zahamowaniu. Jeden z wielkich badaczy stresu – Walter Cannon, już w latach dwudziestych naszego stulecia nazwał opisane reakcje – zespołem „walcz bądź uciekaj”, gdyż przygotowują organizm do walki lub ucieczki w bezpieczne miejsce.

Poza znaczeniem antycypacyjnym emocje odgrywają jeszcze inną rolę fizjologiczną a mianowicie motywacyjną, polegającą na wzmacnianiu mechanizmów adaptacji wysiłkowej, co pozwala na głębsze sięgniecie do tzw. rezerw czynnościowych, przede wszystkim rezerw energetycznych organizmu. Wielokrotnie opisywano odroczone czy też zmniejszone odczuwanie bólu i reakcji bólowych w stanie silnego pobudzenia emocjonalnego. Jednakże zmiany poziomu energetycznego organizmu w stanie pobudzenia emocjonalnego oraz inne towarzyszące temu reakcje fizjologiczne nie pozostają bez wpływu na zdrowie człowieka, zwłaszcza w tzw. stresie chronicznym.

Z kolei nasze reakcje psychiczne są wyuczone, zależą od sposobu spostrzegania i interpretowania świata a także naszej zdolności radzenia sobie. Reakcje te są widoczne w naszym zachowaniu, stanie emocjonalnym oraz funkcjach intelektualnych. Zaczynamy zajadać słodycze, pić alkohol, palić więcej papierosów, jesteśmy agresywni. Czasem jedynie kiwamy się, bębnimy palcami lub obgryzamy paznokcie. Silny stres może spowodować reakcję całkowitego znieruchomienia tzw. osłupienia. Reakcje emocjonalne obejmują napięcie, niepokój, lęk, bezsenność, wahania nastroju. Stres może spowodować zmniejszenie sprawności intelektualnej, wpływać ujemnie na pamięć. Są dowody, że wysoki poziom stresu wpływa ujemnie na rozwój intelektualny dzieci.

Skutki chronicznego stresu

  - Zmęczenie i przemęczenie. W przypadku zmęczenia i przemęczenia psychicznego mamy doczynienia ze stanem polegającym na zaburzeniach oraz desynchronizacji w zakresie zasobów wykorzystywanych w realizacji danych czynności( np.: zaburzenia pamięci, uwagi, koordynacji, zmienia się percepcja słuchowa, wzrokowa).

  - Zmęczenie i przemęczenie w ujęciu psychologicznym i fizjologicznym jako zespół reakcji na stres, jest sygnałem ostrzegawczym przed nadmiernym przeciążeniu organizmu prowadzących do znacznych zaburzeń funkcjonowania.

  - Wypalenie zawodowe ( tutaj szczególnie narażeni są ludzie wykonujący pewne zawody, np.: pracownicy socjalni, policjanci, nauczyciele, menedżerowie) na ich syndrom składają się trzy odrębne komponenty, które stanowią podstawowe wymiary zespołu wypalenia: wyczerpanie emocjonalne, nadmierna depersonalizacja, brak satysfakcji osobistej z wykonywania pracy.

Maslah pisze między innymi, że: „wypalenie się powoduje ogromne marnotrawstwo wykształcenia i talentu pracowników, ma też szkodliwe następstwa natury psychologicznej, zarówno dla pracowników jak i dla ich klientów”

  - Zaburzenia psychosomatyczne i nerwice. Stale wzrastająca liczba przypadków różnych nerwic, zagrażających zdrowiu psychicznemu współczesnego człowieka, stała się podstawą sformułowania sądów zwłaszcza w publicystyce, że nerwice są chorobą XX i XXI wieku. Podkreśla się przy tym, że współczesna cywilizacja niesie za sobą nie tylko zanieczyszczenia powietrza, skażenia wód, ale także gwałtowne tempo życia, pośpiech, rywalizację, natłok informacji itp.

O nerwicy możemy mówić tylko wtedy, gdy występuje wiele objawów utrzymujących się przez dłuższy czas (pocenie się, czerwienienie, uczucie pustki w głowie, skurcze spastyczne jelit, biegunki, jąkanie się, lęk, niepokój, zaburzenie snu). Najczęściej nerwica rozwija się na skutek ujemnych bodźców powtarzających się przez dłuższy okres. Zwykle nerwicy towarzyszą zaburzenia wegetatywne takie jak wszelkiego rodzaju objawy somatyczne. Do najczęstszych należą: bóle i zawroty głowy, bóle w okolicy serca, duszność, objawy ze strony układu pokarmowego (zgaga, zaparcia wzdęcia, biegunki, zaburzenia łaknienia).

O nerwicy, można by pisać tutaj bardzo wiele, ale warto wspomnieć, że nerwica ma kilka różnych rodzajów:

  - nerwica lękowa (Chory skarży się na uogólniony niepokój, napięcie, stałe poczucie zagrożenia, występują u niego nieuzasadnione obawy o swoją przyszłość, o los najbliższych) W nerwicy lękowej chory ma obniżoną samoocenę, poczucie mniejszej wartości, stale nastawiony jest na możliwość porażki czy niepowodzenia. Jest przeczulony na punkcie opinii innych, wycofuje się z kontaktów z otoczeniem.
  - fobie (Czasem w nerwicy lękowej występują stany paniki, z paraliżującym lękiem, z poczuciem krańcowego zagrożenia, silnymi objawami wegetatywnymi, z reakcjami ucieczkowymi).
  - nerwica hipochondryczna (W obrazie chorobowym górują przesadne skargi na różne dolegliwości somatyczne, przewrażliwienie, skłonność do wyolbrzymiania swoich dolegliwości przy braku etiologicznego podłoża somatycznego)
  - nerwica narządowa (Oznacza zespół objawów wegetatywnych, takich jak: nadmierne pocenie się, kołatanie serca, objawy żołądkowo-jelitowe, czerwienienie się, dermografizm, drżenie rąk, nagłe stany osłabienia czy omdleń, które nie znajdują uzasadnienia w stanie somatycznym.)
  - nerwice pourazowe ( występują na skutek wydarzenia, po urazach somatycznych itp.) 
  - oraz wiele innych chorób takich jak: choroby serca w tym zawał, wylew, wrzody żołądka i dwunastnicy, wysoki poziom cholesterolu we krwi, obniżenia odporności, zaburzenia miesiączkowania, kłopoty seksulane, itd.  
W najgorszych przypadkach długotrwały stres może doprowadzić do powstania depresji a nawet śmierci( samobójstwa)

Jak radzić sobie ze stresem?

Najprostszym sposobem byłoby unikać stresorów, a więc czynników lub wydarzeń, które powodują, że jesteśmy zestresowani. Niestety nie zawsze jest to możliwe, dlatego warto wykorzystać kilka innych możliwości, aby złagodzić skutki stresu:
  - Wzbogać swoją dietę o produkty bogate w magnez ( płatki owsiane, kiełki zbóż, orzechy, gorzka czekolada)
  - Rozładuj nagromadzone emocje przez: spacery, gimnastykę, pływanie, jogę, tenis, czy inny rodzaj sportu według własnych upodobań 
  - Spróbuj medytacji, co pozwoli ci na ogólne wyciszenie i przyniesie wiele korzystnych zmian dla twojego organizmu 
  - Odpoczywaj aktywnie ( jeśli masz działkę staraj się jak najczęściej tam przebywać, zapisz się na kurs tańca, poczytaj ulubioną książkę, obejrzyj ciekawy film)
  - Relaksuj się w wannie. Weź długą przyjemną kąpiel z dodatkiem np.: mieszanki lawendowej, olejków ziołowych, czy soli które mają więcej bromu, bo on działa kojąco na system nerwowy.
  - Słuchaj relaksującej muzyki 
  - Bądź dla siebie dobry. Zostań swoim najlepszym przyjacielem i naucz się nagradzać siebie za ciężką pracę. Świetną nagrodą może być ulubiona filiżanka kawy lub herbaty.
  - Porozmawiaj z kimś bliskim rodziną/ przyjacielem 
  - Uśmiechaj się. Staraj się przebywać z wesołymi ludźmi. Osoby szczęśliwe generują pozytywne emocje. Staraj się równoważyć negatywne uczucia.
  - Staraj się wysypiać. Poprzez sen organizm się regeneruje.
  - Spróbuj ziołowych herbatek np.: z melisy 
  - Zmień otoczenia – urlop, wyjazd na wczasy
  - Skorzystaj z pomocy specjalisty 

Bibliografia:
1. Gonkiman E, Jak pokonać stres, Ayurvenda joga palców Mundry, Poznań 1996
2. Terelak J, Człowiek i stres, Warszawa 2008
3. Łosiak W, Psychologia stresu, Warszawa 2008
4. Buffaloe R, Kobiety i stres. Metody walki i przezwyciężania, Wrocław 1998
5. Wasilewski D, Stres, przekleństwo XXI wieku, http://www.psychomedica.pl/strony/stres.html, [ 11.09.2010]
6. Nerwica, http://www.nerwice.choroby.biz/Nerwica [11.09.2010]
7. Nerwice, http://portalwiedzy.onet.pl/56422,,,,nerwice,haslo.html [14.09.2010]

   Zmień wielkość tekstu na witrynie  |  Zmień kontrast wyświetlania witryny
Google Plus