Jak przetrwać kryzys?

Jak przetrwać kryzys psychologiczny?

"Jesteśmy zdolni do wielkich rzeczy jeżeli nie pozwolimy by pokonał nas lęk przed własną słabością" (Jan Paweł II)


Żyjemy w czasach, w których bardzo modne stało się używanie słowa "kryzys". Z każdej strony docierają do nas informacje o różnego rodzaju kryzysach. Ostatnio najpopularniejszym kryzysem stał się kryzys gospodarczy. Media prześcigały się w informacjach, jakie skutki będzie miał dla nas ów kryzys. Często słyszymy także o kryzysach finansowych, małżeńskich, partnerskich itd. Bez względu na to, o jakim kryzysie zaczęlibyśmy mówić, wszystkim co je łączy jest wzbudzanie negatywnych emocji. Dla większości ludzi kryzys kojarzy się z czymś złym, negatywnym, jest pojmowany jako problem, przeszkoda. Chciałabym bliżej przyjrzeć się czym tak naprawdę jest kryzys, jakie mamy rodzaje kryzysów. Chcę także przedstawić niepełnosprawność dziecka jako przykład kryzysu emocjonalnego, zastanowić się jak można sobie pomóc w takiej sytuacji, jak się odnaleźć, przystosować, gdzie szukać pomocy.

Czym jest kryzys?

Kryzys, to naturalna sytuacja wplatająca się w nasze życie. Aby dokładniej zrozumieć czym jest kryzys, należałoby zdefiniować to pojęcie. Niestety, jak do tej pory nie udało się stworzyć jednej uniwersalnej definicji kryzysu. Caplan, uważa, że: " Kryzys jest wynikiem trudności w osiągnięciu celów życiowych, przeszkód, które wydają się ludziom nie do pokonania na drodze zwyczajnych wyborów i zachowań" (Caplan, 1964, s. 18). Inaczej kryzys definiuje Brammer: " Kryzys jest stanem dezorganizacji, w którym człowiek staje w obliczu zniweczenia ważnych celów życiowych lub głębokiego zaburzenia swego cyklu życiowego i metod radzenia sobie z czynnikami stresującymi. Termin kryzys odnosi się zazwyczaj do poczucia lęku, szoku i trudności przeżywanych w związku z zaburzeniem, a nie do samego zaburzenia" (Brammer, 1985, s. 94).

Obszary kryzysów:
• Kryzysy rozwojowe (wydarzenia zachodzące w toku normalnego rozwoju i ewolucji, które powodują gwałtowną zmianę lub zwrot życiowy, wywołujący nagłą reakcję, np.: urodzenie dziecka, przejście na emeryturę itp.)
• Kryzysy sytuacyjne (wyłaniają się w obliczu rzadkich i nadzwyczajnych zdarzeń, których człowiek nie jest wstanie przewidzieć i kontrolować, np.: wypadek, zmiana pracy, porwanie, choroba itp.)
• Kryzysy egzystencjalne (wywołuje wewnętrzne konflikty i lęki związane z ważnymi dla ludzi sprawami celowości życia, odpowiedzialności, niezależności, np.: stwierdzenie z żalem, że się nie usamodzielniło, nie wyszło za mąż, nie robiło się w życiu tego co się chciało itp.)
• Kryzysy środowiskowe (występują w sposób naturalny lub spowodowany przez człowieka, np.: huragany, powodzie, pożary itp.)

Kryzys emocjonalny/psychologiczny

Zjawisko kryzysu psychologicznego stanowi istotne zagadnienie współczesnej psychologii. Budzi zainteresowanie nie tylko psychologów, ale także lekarzy, pedagogów, etyków, teologów, socjologów i wielu innych.
Temu szczególnemu rodzajowi kryzysu chciałabym poświęcić więcej uwagi. Teorię kryzysu emocjonalnego opracowali na początku lat 60 Caplan i Lindemann. Zdefiniowali oni kryzys emocjonalny jako "reakcję człowieka zdrowego na trudną sytuację, gdy człowiek zmaga się z problemami życiowymi okresowo przekraczającymi jego możliwości adaptacyjne" (Caplan 1984).

Niepełnosprawność dziecka jako sytuacja kryzysowa

Narodzinom dziecka zazwyczaj towarzyszy wiele emocji: radość, zadowolenie, czasem nawet euforia. Do naturalnych zachowań należą także troska o jego rozwój, o zabezpieczenie mu właściwych warunków materialnych itd. Diagnoza stwierdzająca u potomstwa nieprawidłowości rozwojowe bądź inwalidztwo fizyczne, jest zawsze dla rodziców szokiem, przeżywane jest to jako ogromna tragedia, nieszczęście. Kalectwo dziecka powoduje bowiem zagrożenie dla poczucia kobiecości i męskości u młodych rodziców.
W literaturze poświeconej dzieciom niepełnosprawnym bardzo rzadko i jedynie fragmentarycznie traktowane są problemy ich rodziców. Mówi się o tym, że jest to inne rodzicielstwo, trudniejsze wyzwania, ale wszystko w konsekwencji sprowadza się do podkreślenia olbrzymiej roli rodziców we współpracy ze specjalistami w rehabilitacji dziecka. Najczęściej kwituje się osobiste problemy rodziców w kilku zdaniach, przyznając im prawo do uczucia bezradności, poczucia krzywdy, poczucia winy, niesprawiedliwości boskiej, ale zaraz potem doradza się im kontakt ze specjalistami. Najbardziej jednak efektywną pomoc rodzic może uzyskać od innych rodziców dzieci z podobnymi uszkodzeniami organizmu. Najczęściej matki obwiniają się o niewłaściwą dietę w ciąży, wybranie złego lekarza, brak wystarczającego odpoczynku i wiele innych nie zawsze uzasadnionych zaniedbań.

Rola rodziców w wychowywaniu niepełnosprawnego dziecka

Stosunek rodziców do dziecka jest tym, co wpływa na jego wyobrażenie o sobie samym i na jego samoocenę. Na przebieg rewalidacji i rozwoju dziecka dominujący wpływ ma rodzinna atmosfera. Los dzieci niepełnosprawnych uzależniony jest ponadto od poczucia odpowiedzialności rodziców. Rodzice oczekują od specjalistów diagnozy i pomocy, wczesnej interwencji zapobiegającej pogłębianiu się pierwotnego defektu i występowania konsekwencji mu towarzyszących. Błędem wychowawczym są nadmierne lub niedostateczne wymagania w stosunku do dziecka niepełnosprawnego. Błąd ten jest związany z niewłaściwą oceną możliwości dziecka, tzn. z niedocenianiem, bądź przecenianiem go. Niedocenianie możliwości dziecka prowadzi często do nadopiekuńczości, wyręczania go we wszystkich czynnościach. Taka nadmiernie chroniąca, protekcyjna postawa wobec dziecka utrudnia mu przystosowywanie się do środowiska. Negatywne skutki może wywołać również przecenianie możliwości dziecka. Nie wszyscy rodzice są w stanie zaakceptować fakt, że dziecko z którym wiązali jakieś plany, nie będzie w stanie ich zrealizować i żądają od dziecka wysiłków przekraczających jego możliwości. Zaspokojenie potrzeb psychicznych i fizycznych każdego dziecka niepełnosprawnego jest jednym z podstawowych warunków właściwego rozwoju. Do potrzeb dziecka, które powinny być zaspokajane w środowisku rodzinnym należą przede wszystkim: potrzeba pewności i poczucie bezpieczeństwa, potrzeba solidarności i łączności z bliskimi jemu osobami, potrzeba miłości oraz poznania. Dzieci niepełnosprawne doskonale wiedzą, co im zostało odebrane, co znaczy być silnym i zdrowym
(Góral, http://www.from.okay.pl/goral/downstrona/dzieckowrodzinie1.html z dn.01.08.2010 r.)

Doznanie niepełnosprawności to dla osoby nią dotkniętej ogromne przeżycie. To bolesny cios, zaskakujący i zwykle nieodwracalny w skutkach. Całe dotychczasowe życie ulega zmianie, trzeba pogodzić się z nowym obrazem siebie, z ograniczeniami i ich konsekwencjami, nauczyć się od nowa funkcjonowania w środowisku zdrowych ludzi. Należy odpowiedzieć sobie na szereg trudnych pytań, a odpowiedzi, jakie się pojawią zadecydują o tym, jak dana osoba poradzi sobie z niepełnosprawnością. Jak osoba niepełnosprawna radzi sobie ze swoją odmiennością? Jakie problemy i przeżycia nurtują osobą niepełnosprawną oraz jak wpływają one na kontakty osoby niepełnosprawnej z otoczeniem?

To, w jaki sposób dziecko uświadomi sobie swoje inwalidztwo, będzie miało zasadniczy wpływ na dalszy przebieg procesu przystosowania. Często taki moment przychodzi w chwili, kiedy dziecko wychodzi poza krąg osób z najbliższego otoczenia. To, jak dziecko poradzi sobie z negatywnymi emocjami, pojawiającymi się w odpowiedzi na reakcję otoczenia świadczy o tym, czy mamy do czynienia z faktycznym, czy tylko pozornym przystosowaniem do życia z niepełnosprawnością. Jeżeli dziecko nie zostanie przygotowane do konfrontacji z rzeczywistością, nagłe jego uświadomienie sobie własnych ograniczeń i odmienności oraz negatywnych emocji z tym związanych, może być dla dziecka bardzo bolesne i przybrać w skrajnych przypadkach postać szoku. Cała gama negatywnych emocji, jaka się wtedy pojawia u dziecka, może przybierać podobne formy, jak w przypadku osoby doznającej niepełnosprawności w sposób nagły. Różnica jednak polega na tym, że inne jest źródło zagrożenia. Dominującymi uczuciami stają się rozpacz, lęk, upokorzenie, wstyd, które w konsekwencji mogą doprowadzić do pojawienia się nienawiści w stosunku do siebie samego i innych.

Akceptacja faktu bycia niepełnosprawnym polega na tym, że niepełnosprawność jest jedną z wielu posiadanych cech. Inwalida zdaje sobie sprawę ze swej odmienności, oswoił się z nią, poznał jej konsekwencje i nawet jeżeli nie do końca pogodził się z ograniczeniami, koncentruje się na wypełnianiu zadań, na poszerzaniu zakresu swoich możliwości, tam, gdzie to tylko możliwe, aby ograniczenia stanowiły jak najmniejszą przeszkodę w życiu. Daje się na nowo wciągnąć w codzienne życie, przechodzi pewien etap, pewną drogę. To, jak wyglądać będzie ta droga zależy od bardzo wielu czynników, między innymi od rodzaju niepełnosprawności, momentu jej nabycia, właściwości samej jednostki i nastawienia środowiska, w którym żyje. Droga ta nie jest łatwa, ale nie jest jednak nie do wykonania, o czym dobitnie świadczą liczne przykłady osób, którym udało się przezwyciężyć ograniczenia narzucone im przez niepełnosprawność. Mimo, że inwalidztwo jest trwałym i realnym faktem, że ciągle daje o sobie znać, że przypomina o nim otoczenie, że ciężko jest je zaakceptować, to jednak można zaakceptować siebie jako inwalidę. Przez akceptację siebie jako osoby niepełnosprawnej rozumiem wszystko to, co prowadzi osobę poszkodowaną do radzenia sobie w życiu pomimo pewnych ubytków, co pomaga w ukształtowaniu postawy zahartowania na wszelkie konsekwencje kalectwa, łącznie z przykrymi doznaniami płynącymi z niewłaściwego stosunku otoczenia do niepełnosprawności (Burzyńska, Psychologiczne mechanizmy radzenia sobie z niepełnosprawnością, http://www.dzieci.org.pl/pcychradniep.html z dn.01.08.2010 r.)

Poczyniono w ostatnich latach duże wysiłki w celu przybliżenia społeczeństwu problemów osób niepełnosprawnych, starając się obniżać wagę wstydu i braku akceptacji społecznej jako jednego z elementów kryzysu rodziców. Nie należy "izolować" się od innych ludzi, nie wstydzić się własnych słabości, dać sobie czas i prawo do przeżywania "trudnych" emocji. Istnieją grupy wsparcia dla rodziców niepełnosprawnych dzieci, warto porozmawiać z innymi osobami w podobnej sytuacji jak sobie radzą, wymieniać się informacjami. Warto zgłosić się do Fundacji, Stowarzyszeń działających na rzecz dzieci niepełnosprawnych, często można uzyskać tam pomoc psychologiczną, prawną itp.

Należy pamiętać, że:
"Z chwilą gdy decydujesz się stawić czoło problemom, przekonujesz się, że możesz więcej, niż Ci się zdawało." ( Paulo Coelho)

 

  Opracowała Malwina Michalak

Bibliografia:
1.Nasiołowska –Barud A, Choroba jako kryzys psychologiczny, [w:] Kubacka-Jasiecka D, Mudyń K (red), Kryzys, Interwencja i Pomoc Psychologiczna, Toruń 2008, s. 17-19.
2. Konarska J, Niepełnosprawność dziecka jako sytuacja kryzysowa w rodzinie, [w:] Kubacka-Jasiecka D, Mudyń K (red), Kryzys, Interwencja i Pomoc Psychologiczna, Toruń 2008, s.28-32.
3. James R, Gilliand B, Strategie Interwencji Kryzysowej, Warszawa 2008, s. 33.
4. Góral, http://www.from.okay.pl/goral/downstrona/dzieckowrodzinie1.html
5. Burzyńska, Psychologiczne mechanizmy radzenia sobie z niepełnosprawnością. http://www.dzieci.org.pl/pcychradniep.html z dn.01.08.2010 r.

Google Translate  ||  Zmień wielkość tekstu na witrynie  |  Zmień kontrast wyświetlania witryny

Google Plus